Οι μύες δεν καθορίζουν μόνο πόσο δυνατοί είμαστε. Η επιστήμη εξετάζει όλο και περισσότερο τη σχέση της μυϊκής δύναμης και της κίνησης με τη μνήμη, τη γνωστική λειτουργία και την υγιή γήρανση.
Μετά τα 50, όταν μιλάμε για μυϊκή δύναμη, συνήθως σκεφτόμαστε το σώμα.
Την ικανότητα να ανεβαίνουμε σκάλες, να σηκώνουμε βάρος, να διατηρούμε την ισορροπία μας ή να κουβαλάμε μια βαλίτσα χωρίς δεύτερη σκέψη.
Σπάνια σκεφτόμαστε τη μνήμη.
Κι όμως, τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές εξετάζουν όλο και περισσότερο μια ενδιαφέρουσα σχέση: άνθρωποι με καλύτερη μυϊκή δύναμη και σωματική λειτουργικότητα τείνουν να εμφανίζουν και καλύτερες γνωστικές εκβάσεις καθώς μεγαλώνουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δυνατοί μύες αποτελούν «ασπίδα» απέναντι στην άνοια. Η σχέση είναι πολύ πιο σύνθετη.
Φαίνεται όμως ότι μύες, καρδιά, αγγεία, μεταβολισμός και εγκέφαλος αποτελούν μέρη ενός συστήματος που γερνά μαζί.
Και αυτή η ιδέα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη δύναμη μετά τα 45.
Γιατί ίσως η διατήρηση ενός δυνατού σώματος να μην αφορά μόνο το αν θα μπορούμε να σηκώσουμε μια βαλίτσα στα 70. Αφορά το πόσο δραστήριοι, ανεξάρτητοι και λειτουργικοί θα μπορούμε να παραμένουμε, σωματικά αλλά και νοητικά.
Τι συμβαίνει στους μυς μετά τα 50;
Η μυϊκή μάζα και η δύναμη δεν παραμένουν σταθερές σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Με την πάροδο των ετών, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει επαρκής σωματική δραστηριότητα και κατάλληλο μυϊκό ερέθισμα, αρχίζουν σταδιακά να μειώνονται.
Όταν η απώλεια μυϊκής μάζας, δύναμης και λειτουργικότητας γίνει σημαντική, μπορεί να ενταχθεί στην κλινική εικόνα της σαρκοπενίας.
Το σημαντικό, όμως, είναι ότι δεν πρόκειται μόνο για το πόσο μυ έχουμε.
Η μυϊκή δύναμη μπορεί να μειώνεται ταχύτερα από τη μυϊκή μάζα. Γι’ αυτό η σύγχρονη προσέγγιση στη μυοσκελετική υγεία ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο όχι μόνο για το πώς φαίνεται το σώμα, αλλά για το τι μπορεί πραγματικά να κάνει.
Μπορούμε να σηκωθούμε εύκολα από μια καρέκλα; Να ανεβούμε σκάλες; Να μεταφέρουμε βάρος; Να αντιδράσουμε γρήγορα όταν χάσουμε την ισορροπία μας;
Αυτά είναι ερωτήματα λειτουργικότητας. Και όσο μεγαλώνουμε, αποκτούν πολύ μεγαλύτερη σημασία.
Γιατί η δύναμη λαβής ενδιαφέρει ακόμη και τους ερευνητές του εγκεφάλου
Μία από τις απλούστερες μετρήσεις μυϊκής λειτουργίας είναι η δύναμη λαβής (grip strength).
Η μέτρηση γίνεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα με ένα δυναμόμετρο. Παρ’ όλα αυτά, χρησιμοποιείται ευρέως στην έρευνα ως πρακτικός δείκτης συνολικής μυϊκής δύναμης και λειτουργικής κατάστασης.
Χαμηλότερες τιμές grip strength έχουν συσχετιστεί σε μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες όχι μόνο με μειωμένη λειτουργικότητα, αλλά και με δυσμενέστερες εκβάσεις υγείας καθώς μεγαλώνουμε.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η δύναμη λαβής έχει μελετηθεί ακόμη και σε σχέση με τη γνωστική λειτουργία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το πόσο δυνατά σφίγγουμε ένα δυναμόμετρο προβλέπει τι θα συμβεί στον εγκέφαλό μας.
Δείχνει, όμως, πόσο στενά μπορεί να συνδέεται το λειτουργικό απόθεμα του σώματος με τη συνολική διαδικασία της γήρανσης.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κινείται το σώμα;
Για πολλά χρόνια, όταν μιλούσαμε για την υγεία του εγκεφάλου, σκεφτόμασταν κυρίως δραστηριότητες που κρατούν το μυαλό ενεργό: διάβασμα, σταυρόλεξα, εκμάθηση νέων δεξιοτήτων.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ιστορία είναι πολύ μεγαλύτερη.
Ένας από τους παράγοντες που έχει προσελκύσει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον της επιστήμης είναι ο BDNF — Brain-Derived Neurotrophic Factor.
Πρόκειται για μια πρωτεΐνη που συμμετέχει στην επιβίωση και λειτουργία των νευρικών κυττάρων και στη νευροπλαστικότητα, την ικανότητα, δηλαδή, του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να δημιουργεί νέες συνδέσεις.
Η σωματική δραστηριότητα έχει συσχετιστεί με μεταβολές στα επίπεδα και στη λειτουργία του BDNF, ενώ η έρευνα δείχνει ότι η ένταση της άσκησης μπορεί να επηρεάζει το μέγεθος αυτής της απόκρισης.
Ταυτόχρονα, η κίνηση επηρεάζει την καρδιαγγειακή λειτουργία, την αιμάτωση, τον μεταβολισμό της γλυκόζης, τη φλεγμονή και τον ύπνο, παράγοντες που έχουν επίσης σημασία για την υγεία του εγκεφάλου.
Με άλλα λόγια, όταν κινείται το σώμα, δεν αντιδρούν μόνο οι μύες.
Ανταποκρίνεται ένα πολύ μεγαλύτερο βιολογικό σύστημα.
Οι μύες λειτουργούν και ως όργανα επικοινωνίας
Η σύγχρονη βιολογία έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον μυϊκό ιστό.
Οι μύες δεν είναι απλώς οι κινητήρες του σώματος.
Όταν ενεργοποιούνται, απελευθερώνουν βιολογικά μόρια, μεταξύ των οποίων οι λεγόμενες μυοκίνες, που συμμετέχουν στην επικοινωνία ανάμεσα στους μυς και σε άλλα όργανα.
Αυτός ο βιολογικός διάλογος αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία έρευνας γύρω από το healthy aging.
Γιατί όσο περισσότερο κατανοούμε τη γήρανση, τόσο λιγότερο φαίνεται να υπάρχει ένα «όργανο μόνο του».
Και τα οστά μιλούν με τον εγκέφαλο;
Τα οστά για δεκαετίες θεωρούνταν περίπου σαν το δομικό πλαίσιο του σώματος: απαραίτητα για τη στήριξη, αλλά σχετικά αδρανή.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει.
Το οστό είναι ένας δυναμικός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς και συμμετέχει σε ενδοκρινικές και μεταβολικές διεργασίες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει συγκεντρώσει η οστεοκαλσίνη, μια πρωτεΐνη που παράγεται από τα οστά και μελετάται για πιθανές επιδράσεις πολύ πέρα από τον σκελετό.
Πειραματική έρευνα έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να εξετάζουν έναν πιθανό bone–brain axis, έναν βιολογικό διάλογο μεταξύ οστού και νευρικού συστήματος.
Στους ανθρώπους, η εικόνα δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως και χρειάζεται προσοχή στις ερμηνείες.
Αλλά η βασική ιδέα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα:
οστά, μύες, μεταβολισμός και εγκέφαλος δεν λειτουργούν ως απομονωμένα συστήματα.
Γιατί έχει σημασία το μέγεθος της φόρτισης;
Υπάρχει και μια ακόμη πλευρά που συχνά χάνεται όταν μιλάμε για σωματική δραστηριότητα.
Δεν αντιδρά το σώμα με τον ίδιο τρόπο σε κάθε μηχανικό ερέθισμα.
Στον οστικό ιστό, το μέγεθος της φόρτισης αποτελεί έναν από τους σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την προσαρμογή. Σημασία έχουν επίσης ο ρυθμός εφαρμογής του φορτίου, η συχνότητα, η κατεύθυνση και ο τρόπος με τον οποίο επαναλαμβάνεται.
Το ίδιο ισχύει, με διαφορετικούς μηχανισμούς, για τους μυς και το νευρικό σύστημα.
Όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις παραγωγής δύναμης, το σώμα χρειάζεται να επιστρατεύσει περισσότερες κινητικές μονάδες. Σε υψηλότερες απαιτήσεις δύναμης ενεργοποιούνται και κινητικές μονάδες που σχετίζονται με τις ταχύτερες μυϊκές ίνες, οι οποίες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ισχύ, την ταχεία αντίδραση και τη λειτουργικότητα.
Και αυτά είναι στοιχεία που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία όσο μεγαλώνουμε.
Η επιστήμη εξετάζει παράλληλα το πώς διαφορετικά είδη και εντάσεις άσκησης επηρεάζουν νευροτροφικούς μηχανισμούς όπως ο BDNF.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «όσο μεγαλύτερο το φορτίο, τόσο καλύτερος ο εγκέφαλος».
Σημαίνει κάτι πιο ουσιαστικό:
η ποιότητα, το μέγεθος και η φύση του ερεθίσματος έχουν σημασία για τον τρόπο με τον οποίο προσαρμόζεται το σώμα.
Μύες, εγκέφαλος και μεταβολική υγεία
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος για τον οποίο η διατήρηση ενεργού μυϊκού ιστού έχει σημασία μετά τα 50.
Οι σκελετικοί μύες παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της γλυκόζης και στην ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη μέση ηλικία, όταν αρχίζουν συχνά να εμφανίζονται αλλαγές στη σύσταση του σώματος, στο σάκχαρο και στους καρδιομεταβολικούς δείκτες.
Και ο μεταβολισμός δεν είναι άσχετος με τον εγκέφαλο.
Η αγγειακή υγεία, η αρτηριακή πίεση, η ρύθμιση της γλυκόζης και άλλοι καρδιομεταβολικοί παράγοντες αποτελούν σημαντικό μέρος της συνολικής στρατηγικής για τη διατήρηση της γνωστικής υγείας.
Γι’ αυτό η σύνδεση μεταξύ μυών και εγκεφάλου πιθανότατα δεν εξηγείται από έναν μοναδικό μηχανισμό.
Είναι το αποτέλεσμα ενός ολόκληρου δικτύου.
Μετά τα 50, πρέπει να προσέχουμε και τα οστά
Οι μύες αποτελούν μόνο τη μία πλευρά της μυοσκελετικής υγείας.
Με την ηλικία αλλάζει και ο οστικός ιστός. Η οστική πυκνότητα μπορεί να μειώνεται, ενώ στις γυναίκες η περίοδος γύρω από την εμμηνόπαυση έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω των ορμονικών μεταβολών.
Εδώ δημιουργείται μία κρίσιμη αλληλεπίδραση.
Δυνατοί μύες, υγιή οστά και καλή ισορροπία λειτουργούν ως σύστημα.
Η δύναμη μας βοηθά να κινούμαστε και να αντιδρούμε.
Η ισορροπία μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή μιας πτώσης.
Και η κατάσταση των οστών επηρεάζει τις συνέπειες εάν η πτώση τελικά συμβεί.
Το πραγματικό ζητούμενο, επομένως, είναι η συνολική μυοσκελετική λειτουργικότητα.
Πού εντάσσεται η OsteoStrong®;
Η OsteoStrong® προσεγγίζει τη μυοσκελετική υγεία μέσα από την αρχή της οστεογονικής φόρτισης, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένο εξοπλισμό για την εφαρμογή σύντομου και ελεγχόμενου μηχανικού ερεθίσματος.
Η συνεδρία πραγματοποιείται μία φορά την εβδομάδα και διαρκεί περίπου 15 λεπτά, με έμφαση στην υποστήριξη της δύναμης, της οστικής υγείας, της ισορροπίας, της στάσης σώματος και της λειτουργικότητας.
Η σημασία του μηχανικού ερεθίσματος βρίσκεται ακριβώς εδώ: το σώμα προσαρμόζεται στις δυνάμεις που καλείται να αντιμετωπίσει.
Η OsteoStrong® δεν αποτελεί παρέμβαση πρόληψης ή θεραπείας της εξασθένησης των γνωστικών λειτουργιών.
Η σύνδεση με τον εγκέφαλο είναι ευρύτερη: αφορά την ιδέα ότι ένα δυνατό, λειτουργικό και μεταβολικά ενεργό σώμα αποτελεί μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για healthy aging.
Το πραγματικό στοίχημα μετά τα 50 είναι το healthspan
Η μακροζωία δεν μετριέται μόνο σε χρόνια.
Μετριέται και σε όσα μπορούμε να κάνουμε μέσα σε αυτά.
Να ανεβαίνουμε σκάλες χωρίς δεύτερη σκέψη. Να κουβαλάμε τις αποσκευές μας. Να ταξιδεύουμε. Να σηκωνόμαστε από το πάτωμα. Να μπορούμε να αντιδράσουμε όταν χάσουμε την ισορροπία μας.
Να έχουμε τη σωματική αλλά και τη νοητική λειτουργικότητα που μας επιτρέπει να παραμένουμε ενεργοί μέσα στη ζωή μας.
Αυτό είναι το healthspan.
Και ίσως μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που μπορούμε να κάνουμε μετά τα 50 είναι να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την απώλεια δύναμης σαν μια αναπόφευκτη λεπτομέρεια της ηλικίας.
Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο. Μπορούμε όμως να επηρεάσουμε το σώμα με το οποίο θα τον διανύσουμε.
